grudnia 20, 2020

Podcasty do tematów z działu "hydrosfera"

Podcasty do tematów z działu "hydrosfera"
Fragment kolejnego działu z geografii w formie podcastu już gotowy.


Poniżej linki do kilku podcastów związanych z tematami do działu "hydrosfera"

grudnia 19, 2020

Stare mapy - post historyczno - geograficzny

Stare mapy - post historyczno - geograficzny

Co łączy geografa i historyka? Obaj lubią mapy. Historyk może szczególnie jest zainteresowany tymi starymi, ale przecież i nam, geografom starsze mapy również się przydają. Wystarczy zacząć mówić o deforestacji czy urbanizacji i już fajnie by było mieć mapy z kilku różnych okresów. Gdzie takie znaleźć?

W internecie oczywiście.

Pierwsze źródło, najszersze i najczęściej przeze mnie wykorzystywane do Google Earth Pro. Zapewne większość kojarzy. Nazwa "Pro" nie oznacza, że jest to narzędzie płatne, a jedynie wymaga pobrania na komputer.

grudnia 13, 2020

Odtwarzanie dziejów Ziemi

Odtwarzanie dziejów Ziemi

Taką lekcję najlepiej przeprowadzić w terenie. W wakacje byłem w takim miejscu.

Kamieniołom Zachełmie. Może nie będę się rozpisywał o historii tego miejsca, ale przejdę do konkretów.

Po pierwsze - metoda tektoniczna i analiza profili geologicznych.

Metoda tektoniczna zakłada między innymi, że deformacja skał jest młodsza od najmłodszej warstwy, którą obejmuje.


Luka stratygraficzna, Kamieniołom Zachełmie. Fot. Michał Barański

Na zdjęciu widać dziurę w czasie wynoszącą raptem 160 milionów lat. Skały leżące ukośnie pochodzą z dewonu środkowego. Te zalegające niemal poziomo to już perm górny i trias dolny.

Tak w ogromnym uproszczeniu: Te ukośnie ułożone skały powstały w okresie dewonu a zostały sfałdowane w orogenezie hercyńskiej. Następnie zostały obszar ten został zrównany w wyniku erozji. A dopiero potem w okresie końca triasu i początku permu zaczęły się tworzyć warstwy, które na zdjęciu zalegają poziomo.

W kolejnych etapach mogło to wyglądać mniej więcej tak:

1. Powstanie osadów w okresie dewonu



2. Sfałdowanie dewońskich osadów w orogenezie hercyńskiej






3. Erozja wypiętrzonych gór prowadząca do zrównania powierzchni


4. Powstanie nowych warstw osadów z okresu górnego permu i dolnego triasu


A tu poprzedni rysunek naniesiony na rzeczywistość


Ale to jeszcze nie wszystko.

Kamieniołom słynie z tropów ichtiostegi (choc odnajdziemy tam również stromatolity), widoczne na zdjęciu poniżej. Szkoda, że nie skamieniałość, bo łatwiej byłoby nawiązać do kolejnej metody datowania dziejów ziemi określającej wiek względny - metody skamieniałości przewodnich. Metoda ta odnosi się organizmów szeroko rozpowszechnionych na całej planecie i żyjących w stosunkowo krótkim okresie czasu, przez co staja się charakterystyczne dla danego okresu geologicznego.

Ślady ichtiostegi. Fot. Michał Barański


Ale jakby tego było mało, to znajdziemy tam jeszcze szczeliny z wysychania, które powstają w czasie gdy osad wysycha w płytkiej wodzie, np w płytkim morzu. Jak widać przeszłość możemy odczytywać nie tylko z układów poszczególnych warstw, ale z o wiele większej liczby "danych" znajdujących się w skałach, a przedstawione przeze mnie przykłady to i tak tylko niewielka część tego, na czym znają się fachowcy.


Szczeliny wysychania widoczne w prawym górnym roku zdjęcia. Na pierwszym planie stromatolity. Fot. Michał Barański


Jeżeli kogoś szczególnie zainteresowało to miejsce, to znacznie więcej informacji znajdzie pod poniższym adresem:

http://geoportal.pgi.gov.pl/zrozumiec_ziemie/wycieczki/swietokrzyskie_1/dzien_V/punkt_5_1


GeoEdukacja to gry, podcasty, kanał youtube i ta strona interentowa.

Wspieraj działalność GeoEdukacji w serwisie Patronite.




grudnia 07, 2020

Opady atmosferyczne

Opady atmosferyczne

Piękne mapy wysokości opadów - dosłownie wysokości. I w dodatku bardzo czytelne - oczywiście w kontekście ogółu a nie konkretnych wartości. Wysokość opadów na poszczególnych obszarach została zaznaczona wysokością słupka w danym miejscu. Dlatego na początku możemy odnieść mylne wrażenie, że jest to mapa przedstawiająca rzeźbę terenu. Nic bardziej mylnego. Ale przejdźmy do poszczególnych kontynentów.


https://www.reddit.com/r/MapPorn/comments/k59fgr/world_distribution_of_precipitation_oc/


W Europie widzimy, że opady skupiają się głównie w zachodniej Europie - sąsiedztwo oceanu, ciepły prąd morski. Pięknie ponad poziom morza wystaje Islandia i generalnie zachodnie wybrzeża - wystarczy porównać wschodnie i zachodnie wybrzeża Wielkiej Brytanii czy półwyspu Skandynawskiego. Taki rozkład opadów warunkuje przewaga wiatrów zachodnich. Oczywiście ta sama zależność dotycząca rozkładu opadów wyjdzie nam porównując zachód i wschód Europy. Wpływa na to wzrost odległości od morza w kierunku wschodnim. Doskonale widoczny jest także wzrost opadów na obszarze Karpat - opad rosną wraz ze wzrostem wysokości nad poziom morza.

https://www.reddit.com/r/MapPorn/comments/k59ka9/the_distribution_of_precipitation_in_europe_oc/?utm_source=share&utm_medium=web2x&context=3

W Australii mamy sytuacje odwrotną. To wschodnie wybrzeża dostają większe opady niż zachodnie. Przyczyną jest tu zimny prąd morski na zachodnim wybrzeżu. Wschodnie wybrzeże to też góry, które powodują wzrost opadów. Doskonale widać spadek wartości opadów wgłąb kontynentu z "dziurą" mniej więcej w środkowej części oznaczającą brak opadów.

https://www.reddit.com/r/MapPorn/comments/k59qhx/the_distribution_of_precipitation_in_australia_oc/

W Ameryce Północnej również zauważymy znaczne różnice pomiędzy zachodem (duże opady) a wschodem (mniejsze wartości opadów). Na wschodzie delikatnie większymi opadami wyróżniają się Appalachy. Na zachodzi z kolei widzimy, że w okolicach płw Kalifornijskiego nagle wysokość słupków jest niższa - zimny prąd kalifornijski.
https://www.reddit.com/r/MapPorn/comments/k59jol/the_distribution_of_precipitation_in_north/

Kolejną ciekawą mapą przedstawiającą opady jest, ta znajdująca się poniżej. Charakteryzuje ona rozkład opadów w czasie podając najbardziej deszczowy (suma opadów) miesiąc. Na pierwszy rzut oka niewiele prawidłowości odnajdziemy, ale:

- wyraźnie widzimy, że basen Morza Śródziemnego na wakacje jest bezpieczny (maksymalne opady nie występują w miesiącach letnich)

- przemieszczając się z Bałkanów w kierunku północnym, zmienia się także miesiąc maksymalnych opadów (od czerwca na Bałkanach, lipca w Europie Środkowej po sierpień w Skandynawii)

- porównując ze sobą Wielką Brytanie i Półwysep Labrador, zauważymy, że prądy morskie (ciepłe-zimne) wpływają także na rozkład opadów. Różnica w maksymalnych opadach między tymi dwoma miejscami wynosi około 4-5 miesięcy

Miesiąc z największą sumą opadów / źródło: https://www.reddit.com/r/MapPorn/comments/kx3x1z/wettest_month_of_the_year_2689_x_1488/


grudnia 04, 2020

Rzeki i jeziora - mapa

Rzeki i jeziora - mapa

Do pobrania sklepu google play przed kilkoma dniami trafiła gra dotycząca znajomości rozmieszczenia najważniejszych rzek i jezior na mapie świata.  System podpowiedzi i nagród za poprawne rozwiązania motywuje do dalszej gry. 

Ciekawa szata graficzna map w stylu retro powoduje, że nieco przyjemniej patrzy się na ekran. Zapraszam do gry, czyli do zabawy przez naukę.


Rzeki i jeziora - quiz


Pełna lista gier



grudnia 02, 2020

Mapa polityczna Azji

Mapa polityczna Azji

Do pobrania za darmo ze sklepu google play jest od jakiegoś czasu gra dotycząca mapy politycznej Azji. Na obszary terytoriów naniesione są flagi państw, dzięki czemu łatwiej nam dopasować pewne nazwy. System podpowiedzi i nagród za poprawne rozwiązania motywuje do dalszej gry. 


Ciekawa szata graficzna map w stylu retro powoduje, że nieco przyjemniej patrzy się na ekran. Zapraszam do gry, czyli do zabawy przez naukę.

Mapa polityczna Azji

Pełna lista gier